(1) मरीचि के पुत्र कश्यप प्रजापति थे। ब्रह्मदेव की दाहिनी हाथ की बोटे की नली से दक्ष नाम का पुरुष और बाएँ हाथ की बोटे की नली से धरनी नाम की स्त्री जन्मीं। उन दोनों से एक हज़ार-हज़ार महा ऋषि जन्मे। (2) ब्रह्मा के मानस पुत्रों में दूसरे स्थान पर रहने वाले अंगिरस्‍ु को उद्दध्य, बृहस्पति और संवर्त जैसे पुत्र हुए। बृहस्पति देवताओं के आचार्य बने। (3) मैत्रि (अत्रि) नामक मानस पुत्र से अनेक महा मुनि जन्मे। (4) पुलस्त्य नामक ब्रह्मा के मानस पुत्र से राक्षसों का जन्म हुआ। (5) पुलह नामक मानस पुत्र से किन्नर और किमपुरुष वर्ग उत्पन्न हुए। (6) क्रतू नामक मानस पुत्र से पक्षियों की जाति उत्पन्न हुई।

   
    

शान्तिपर्व (Mahabharat) - 13 अनुशासनपर्व


॥ श्रीः ॥
13.258. अध्यायः 258
अथ दानधर्मपर्व ॥ 1 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Topics
कार्तवीर्यार्जुनंप्रति वायुना ब्राह्म्णमहिमप्रशंसके स्ववाक्ये प्रामाण्यनश्चयाय दृष्टान्ततयाऽङ्गिरः प्रभृतिब्राह्मणचरित्रविशेषप्रतिपादनम्॥ 1 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Text

वायुरुवाच।

शृणु मूढ गुणान्कांश्चिद्ब्राह्मणानां महात्मनाम्।
ये त्वया कीर्तिता राजंस्तेभ्योऽथ ब्राह्मणो वरः॥ 13-258-1(91784)
त्यक्त्वा महीत्वं भूमिस्तु स्पर्धया काश्यपस्य ह।
नाशं जगाम तां विप्रो व्यस्तम्ययत कश्यपः॥ 13-258-2(91785)
अक्षया ब्राह्मणा राजन्दिवि चेह च नित्यदा।
अपिबत्तेजसा ह्यापः स्वयमेवाङ्गिराः पुरा॥ 13-258-3(91786)
स ताः पिबञ्शीरमिव नातृप्यत महातपाः।
अपूरयन्महौघेन महीं सर्वां च पार्थिव॥ 13-258-4(91787)
तस्मिन्नहं च क्रुद्धे वै जगत्त्यक्त्वा ततो भयात्।
व्यतिष्ठमग्निहोत्रे च चिरमङ्गिरसो भयात्॥ 13-258-5(91788)
अथ शप्तश्च भगवान्गौतमेन पुरंदरः।
अहल्यां कामयानो वै धर्मार्थं च न हिंसितः॥ 13-258-6(91789)
तथा समुद्रो नृपते पूर्णो दृष्टश्च वारिणा।
ब्राह्मणैरभिशप्तश्च बभूव लवणोदकः॥ 13-258-7(91790)
सुवर्णवर्णो निर्धूमः सङ्गतोर्ध्वशिखः कविः।
क्रुद्धेनाङ्गिरसा शप्तो गुणैरेतैर्विवर्जितः॥ 13-258-8(91791)
महतश्चूर्णितान्पश्य ये हासन्त महोदधिम्।
सुवर्णिधारिणा नित्यमवशप्ता द्विजातिना॥ 13-258-9(91792)
सम्मतत्वं द्विजातिभ्यः श्रेष्ठं विद्धि नराधिप।
गर्भस्थान्ब्राह्मणाञ्शश्वन्नमस्यति किल प्रभुः॥ 13-258-10(91793)
दण्डकानां महद्राज्यं ब्राह्मणेन विनाशितम्।
तालजङ्घं महाक्षत्रमौर्वेणैकेन नाशितम्॥ 13-258-11(91794)
त्वया च विपुलं राज्यं बलं धर्मं श्रुतं तथा।
दत्तात्रेयप्रसादेन प्रप्तं परमदुर्लभम्॥ 13-258-12(91795)
अग्निं त्वं यजसे नित्यं कस्माद्ब्राह्मणमर्जन।
स हि सर्वस्य लोकस्य हव्यवाट् किं न वेत्सि तम्॥ 13-258-13(91796)
अथवा ब्राह्मणश्रेष्ठमनुभूतानुपालकम्।
कर्तारं जवलोकस्य कस्माज्जानन्विमुह्यसे॥ 13-258-14(91797)
तथा प्रजापतिर्ब्राह्मा अव्यक्तप्रभवोऽव्ययः।
येनेदं विपुलं विश्वं जनितं स्थावरं चरम्॥ 13-258-15(91798)
अण्डजातं तु ब्रह्माणं केचिदिच्छिन्त्यपण्डिताः।
अण्डाद्भिन्नाद्बभुः शैला दिशोंऽभः पृथिवी दिवम्॥ 13-258-16(91799)
दृष्टवानेतदेवं हि कथं जायेदजो हि सः।
स्थानमाकाशमण्डं तु यस्माज्जातः पितामहः॥ 13-258-17(91800)
तिष्ठेत्कथमिति ब्रूयान्न किञ्चिद्धि तदा भवेत्।
अहङ्कार इति प्रोक्तः सर्वतेजोगतः प्रभुः॥ 13-258-18(91801)
नास्त्यन्तमस्ति तु ब्रह्मा स राजा लोकभावनः।
इत्युक्तः स तदा तूष्णीमभूद्वायुस्तमब्रवीत्॥ ॥ 13-258-19(91802)

इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि अष्टपञ्चाशदधिकद्विशततमोऽध्यायः॥ 258 ॥

Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Footnotes

7-258-4 रसकामः विबन्क्षीरं नाकुप्यत महातपाः इति थ.पाठः॥ 7-258-5 अहं वायुः॥ 7-258-8 कविः अग्निः॥ 7-258-9 महतः सगरपुत्रान् आसन्त उपासन्त। सुवर्णधारिणा शोभनो ब्राह्मणवर्णस्तस्य धारिणा धर्त्रा द्विजातिना कपिलेन मरुतश्चूर्णितान्पश्य। यौर्हि पूर्णो महोदधिरिति क.थ.पाठः॥ 7-258-13 अग्निं ब्राह्मणमित्यन्वयः ॥ 7-258-14 अनुभूतं प्रतिभूतम्। अनुपालकं पोषकम्॥ 7-258-16 ननु ब्रह्माण्डे जातत्वात्कथमण्डमजनयदित्यत्राह अण्डेति॥ 7-258-17 अण्डजत्ववचनं त्वस्य प्रकारान्तरेणेत्याह स्मृतमिति। द्रष्टव्यं नैतदेवं हीति झ.पाठः॥


Mahabharat- Hindi (Devanagari) 100000 shlokas

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.